درسنامه آموزشی فرهنگ و هنر کلاس نهم
بخش 1: هنرهای تجسمی
درس اول: عکسهای ترکیبی
فکر کنید (صفحهی 57 کتاب درسی)
آیا تاکنون به کنار هم قرار دادن چند عکس با موضوعی مشخص بر روی یک صفحه اندیشیدهاید؟ آیا قرار گرفتن عکسهای مختلف در کنار یکدیگر به شما در ارائهی بهتر برخی از اندیشههایتان کمک میکند؟
در دنیای هنر با توجه به شرایط مختلف فرهنگی و اجتماعی، هنرمندان شیوههای متفاوتی را برای بیان اندیشههای خود بهکار میگیرند. استفاده از روشهای خلّاقانه در ارائهی آثار هنری از جمله روشهایی است که تأثیر بسیار زیادی بر جاودانه شدن آنها دارد.
به روشهای ارائهی این آثار دقت کنید.
در این تصویر، هنرمند چندین عکس از یک موضوع تهیه کرده است. سپس تمامی عکسها را با یکدیگر ترکیب کرده و موفق به خلق یک اثر ترکیبی شده است.
هنرمند در این اثر با ترکیب عکسهایی از طبیعت و ماشینآلات، تخریب طبیعت به دست انسان را مورد تأکید قرار داده است.
عکاسی کنید
از میان عکسهای مختلفی که تاکنون گرفتهاید جستوجو کنید. عکسهایی را که از نظر موضوع مشابه هستند انتخاب کنید و روی یک مقوای بزرگ قرار دهید. با تغییر مکان عکسها بر روی مقوا جلوههای بصری متفاوتی را شاهد خواهید بود. پس از انجام تغییرات، مناسبترین چیدمان را برای عکسهای خود انتخاب کرده و آنها را با استفاده از چسب روی مقوا ثابت کنید. با توجه به مفهوم بهدست آمده از ترکیب عکسها، برای اثر خود یک عنوان انتخاب کنید.
عکسهای خود را در کلاس به نمایش بگذارید و دربارهی پرسشهای زیر با همکلاسیهایتان گفتوگو کنید.
- ویژگیهای یک چیدمان موفق در ارائهی عکسهای ترکیبی کداماند؟
- آیا بیننده با مشاهدهی عکس شما، متوجه تصویر ذهنی مورد نظرتان شده است؟
- آیا انتخاب عنوان برای عکس، به درک موضوع از سوی بیننده کمک میکند؟
گاهی عکاسان برای بیان تصویر ذهنی خود تصویری را به نمایش میگذارند که در آن از ترکیب چند عکس مختلف برای رسیدن به نتیجه بهتر استفاده شده است. آنچه که هنرمند را در ارائهی یک اثر ترکیبی موفق یاری میرساند انتخاب عکسهایی متناسب با تصاویر ذهنی اوّلیه و هماهنگی در چگونگی چیدمان آنهاست.
انتخاب عکسهایی متناسب با تصاویر ذهنی اوّلیه به این معناست که بیننده با دیدن نتیجهی کار متوجه هدف شما از خلق اثر شود. پس استفاده از عکسهایی که از نظر موضوعی با یکدیگر ارتباط دارند، مهمترین گام در راستای رسیدن به هر اثر ترکیبی موفق است. هماهنگی در ترکیب عکسها باید بهگونهای صورت گیرد که چشم بیننده در همهی اثر گردش کند و از تجمّع و تفرّق بیمورد در نحوهی قرارگیری عکسها پرهیز شود. استفاده از رهنمودهای ترکیببندی که در سالهای گذشته به آن اشاره شد، در اجرای بهتر تصاویر ذهنیتان به شما یاری میرساند. جستوجو میان عکسهای از پیش آماده (تصاویر چاپ شده در روزنامهها، مجلات و … ) و استفاده از آنها نیز میتواند تأثیر بسزایی در ارائهی یک اثر ترکیبی موفق داشته باشد.
به این آثار دقت کنید، چه ویژگیای دارد که آنها را از سایر عکسها متمایز میکند؟
گاهی هنرمندان از نرمافزارهای مختلف (مانند فتوشاپ، لایتروم و...) برای ترکیب عکسهای خود استفاده میکنند تا مرز این ترکیبها بهطور مشخص در اثر نهایی نمایان نشود؛ مانند نمونهی بالا.
حال به تصویر زیر نگاه کنید و بگویید این عکس چه تفاوتی با عکس بالا دارد.
گاهی هنرمندان ترکیب عکسها در کنار یکدیگر را بهطور کاملاً منظم انجام میدهند. این روش ارائه را به اصطلاح پارهچین (فتوموزاییک) عکسی نامیدهاند.
برخی از عکاسان انگلیسی، با اعتقاد بر اینکه هنر بصری باید والا، متعالی و آموزنده باشد، در شیوه همگذاری و ترکیبِ عکسها برای تولیدِ مجددِ داستانها در تاریک خانه، تخصص پیدا کردند؛ این شیوه همگذاری و ترکیبِ عکسها با عنوانِ «چاپ ترکیبی» شناخته میشود.
عکاسان، با ترسیمِ جدول و سپس با چیدن تصاویر جداگانه در یک ترکیب و با انتخابِ مدلهای مطلوب، محتوایِ رواییِ اثر را میتوانستند کنترل کنند. این روش توسطِ رِیلنَدر به کار گرفته شد. یکی از آثار مشهور رِیلَندر «زمانِ سخت» (تصویر زیر) دارای خط مشیِ اجتماعی و نشان دهنده فقر است که حاصل برهمگذاری چندین عکس در کنار هم میباشد.
خودارزیابی (صفحهی 60 کتاب درسی)
موضوع دلخواه خود را از زوایای دید مختلف عکاسی کنید. عکسها را در قالب یک اثر ترکیبی ارائه دهید. به تفاوتهای چیدمان در عکسهایی که از زوایای دید مختلف یک موضوع گرفتهاید با عکسهایی که از موضوعات مختلف گرفته و با یکدیگر ترکیب کردهاید بهخوبی دقت کنید و دربارهی آن با همکلاسیهای خود گفتوگو کنید.
درس دوم: عکس روایی
فکر کنید (صفحهی 61 کتاب درسی)
آیا تاکنون به بیان یک داستان با استفاده از تعدادی عکس اندیشیدهاید؟ با توجه به امکانات دوربین عکاسی، چه راههایی برای بیان یک داستان با کمک عکاسی وجود دارد؟ به نظر شما ویژگیهای عکسهایی که بیانگر یک داستان هستند، کداماند؟
به این تصاویر با دقت نگاه کنید. به نظر شما آیا عکاس در بیان داستان خود در قالب مجموعه عکس موفق بوده است؟
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
گاهی اوقات عکاسان ارائهٔ یک عکس را برای بیان تصویر ذهنی خود کافی نمیدانند و از مجموعه عکسها استفاده میکنند. مجموعهٔ عکسی که با ارائهٔ اطلاعات لازم، بیننده را متوجه هدف عکاس نماید. در این مجموعه تعداد عکسها بنا به نظر عکاس تغییر میکند. در این آثار، نمونهای موفق است که در آن بیان هدف عکاس و روایت داستان با نمایش تعداد کمی عکس انجام شود، به بیان دیگر میبایست تا حد امکان از زیادهگویی پرهیز شود.
شما با ارائهی مجموعه عکسها میتوانید یک روز از زندگی خود یا روند انجام یک فعالیت (منظور چیزهایی است که در واقعیت رخ میدهد) را به ثبت برسانید. این مجموعه عکسها را گزارش تصویری مینامند. همچنین میتوانید داستان ذهنی خود را با چندین عکس روایت کنید و به این ترتیب تجربهای نیز در زمینهی عکاسی داستانی (عکاسی روایی) کسب کنید.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
عکاسی کنید
با توجه به فعالیتهایی که در شهر یا روستای شما جریان دارد (برای مثال، برگزاری مراسم عاشورا، قالیبافی، شالیکاری، گلابگیری، گیوهدوزی و …) موضوعی را به دلخواه انتخاب کنید و روند انجام آنرا در یک مجموعه عکس به نمایش بگذارید. شما میتوانید در صورت نیاز از متن هم برای کامل کردن گزارش تصویری خود استفاده کنید.
مجموعه عکسهای زیر را با دقت ببینید. سپس راجع به پرسشهای زیر با همکلاسیهایتان گفتوگو کنید.
- آیا میتوان تعداد عکسهای این مجموعهها را بدون آسیب زدن به بیان مفهوم آنها تغییر داد؟
- به نظر شما ترکیب کدامیک از هنرهایی که تاکنون آموختهاید (مانند طراحی، خوشنویسی و ...) با عکسها، به درک بهتر آنها کمک کرده است؟
هنرمندان در بسیاری از موارد گزارشهای تصویری خود را با متن و عنوان ارائه میکنند؛ زیرا استفاده از متن تأثیر بسیاری بر درک اثر از سوی بیننده دارد. شما در خلق عکسهای روایی نیز میتوانید از متن کمک بگیرید. ممکن است مشاهدهی آثار شما پرسشهای بسیاری را در ذهن بیننده ایجاد کند، در چنین مواردی استفاده از متن یا هر وسیله بیانی دیگر میتواند بسیاری از این مشکلات را برطرف نماید.
عکسهای پیاپی: سابقهٔ عکسهای پیاپی (سیکوِئنس) به نخستین تجربههای عکاس ابزارمند، ا. مایبریج و جانورشناس فرانسوی ا.ژ.ماری، در اواخر قرن نوزدهم باز میگردد. ادوارد مایبریج با تحقیق درباره جزء به جزِء مراحل و حالات مختلف حرکات بدن انسان و حیوان، نخستین تجربه خود را به قصد اثبات این مدعا که در لحظهای از حرکت چهارنعل اسب، پاهای حیوان در وضعیتی جدا و بیتماس با زمین قرار میگیرد، به انجام رساند؛ مطلبی که تا پیش از آن مورد تردید بود و در تاریخ عکاسی ماندگار شد. این اثر بر جنبه سندیت عکس در سالهای آغازین پیدایش عکاسی صحه میگذارد.
خودارزیابی (صفحهی 66 کتاب درسی)
با استفاده از قدرت تخیّل، داستانی را در ذهن خود بپرورانید. سپس داستان مورد نظر را بر روی کاغذ نوشته و بر اساس روایت آن یک مجموعه عکس تهیه کنید. انتخاب عنوان برای مجموعه عکستان بینندگان را در درک تصاویر ذهنی شما یاری میرساند.
درس سوم: گرایشهای عکاسی
فکر کنید (صفحهی 67 کتاب درسی)
به نظر شما عکاسی چه نقشی در علوم مختلف مثل پزشکی، مهندسی، نجوم و … ایفا میکند؟ آیا میتوان عکسهایی را که هر روز در دنیا گرفته میشود طبقهبندی کرد؟ به نظر شما این طبقهبندیها بر چه اساسی صورت میگیرد؟
پیشرفت تجهیزات عکاسی و سهولت استفاده از آنها باعث فراگیر شدن رسانهی عکاسی شده است. امروزه مردم با توجه به دغدغههای شخصی یا نیازهای شغلی خود به عکاسی روی میآورند. برخی نیز برای ثبت لحظهها عکاسی میکنند و برای ارائهی گزارشات از عکس به عنوان سند استفاده میکنند. همچنین گاهی از عکاسی برای کمک به حلّ معضلات اجتماعی استفاده میشود و … .
به این عکسها با دقت نگاه کنید:
|
|
به طور کلی میتوان تمامی عکسها را در دو دسته کلی مستند و صحنهپردازی شده گنجاند. عکاسی در ابتدای پیدایش، هدف خود را ثبت واقعیت تعیین کرد، اما در گذر زمان عکاسان پایبند به ثبت واقعیت باقی نماندند و بر ثبت فضای ذهنی و درونی خود در عکسها همت گماشتند. این تلاشها منجر به ایجاد عکاسی صحنهپردازی شده گردید. عکاسی صحنهپردازی شده سبکی از عکاسی است که تمام عناصر یک عکس توسط عکاس تعیین میشوند؛ نور، اشیا، افراد حاضر در صحنه، رنگبندیها، قاب، رویدادهای صحنه و... در عکس به وسیلهٔ عکاس کنترل میشوند؛ در حقیقت عکاس کارگردان عکس خود میشود. شاخههای مختلف عکاسی زیر مجموعه دو دسته یاد شده هستند که اصلیترین آنها عبارتاند از: عکاسی طبیعت، عکاسی تک چهره (پرتره)، عکاسی تبلیغات، عکاسی معماری و عکاسی مفهومی. در کشورهای مختلف با توجه به فرهنگها و نیازهای مختلف، شاخههای دیگری از عکاسی نیز رواج دارد. رسانه عکاسی در بسیاری از علوم مانند پزشکی، نجوم و... کاربرد دارد و بسیاری از دانشمندان برای اثبات تحقیقات خود از عکس استفاده میکنند. گاهی هنرمندان از عکس برای انتقال مفاهیمی چون صلح، بخشندگی، مبارزه و ... استفاده میکنند که با توجه به شیوه ارائه این آثار، میتوان آنها را در شاخه عکاسی مفهومی طبقهبندی کرد. در اینگونه از عکسها، عکاس میتواند از بیان مستقیم در آثار خود استفاده نکند و با آوردن نشانههای گوناگون در عکس، بیننده را متوجه هدف خود سازد.
عکاسی کنید
یکی از شاخههای عکاسی را که به آن علاقهمند هستید انتخاب کرده و به مدت دو هفته فقط در شاخهی مورد نظرتان فعالیت کنید. سپس تجربیاتتان را با دوستانتان به اشتراک گذاشته و راجع به ویژگیها و مشکلات موجود در کارتان صحبت کنید.
به این عکسها با دقت نگاه کنید و سپس با همکلاسیهایتان دربارهی پرسشهای زیر گفتوگو کنید:
- به نظر شما هر یک از عکسها، زیر مجموعهی کدامیک از شاخههای عکاسی هستند؟
- شما به فعالیت در کدامیک از شاخههای عکاسی علاقهی بیشتری دارید؟
|
|
|
|
خودارزیابی (صفحهی 70 کتاب درسی)
ویژگیهای عکاسی بهعنوان یک رسانه را بیان و تفاوت آنرا با عکاسی مفهومی بررسی کنید.
عکاسی که از زندگی مهاجران فقیر، معدنچیان زغال سنگ و کودکان کار عکاسی میکرد. او یک جامعهشناس بود و دوربین را ابزار قدرتمندی برای تحقیق و انتقال دادن یافتههایش به دیگران یافت. هاین بسیار نگران وضعیت سلامت تهیدستان بود. پیش از جنگ جهانی اول، دوربینش را به جزیره الیس برد تا از مهاجرانی که آن زمان در گروههایی دهها هزار نفری به آنجا میآمدند عکاسی کند. آنها را تا آپارتمانهای نامطبوعی دنبال کرد که به خانههایشان تبدیل میشد، به تولیدیهای فلاکت باری نفوذ کرد که در آنجا کار پیدا میکردند. عکسهای او به عنوان «اسناد انسانی» منتشر شدند. آموختههای هاین، او را قادر ساخت به سرعت و بدون زحمت، وضعیت و پیچیدگیهای اجتماعیاش را درک کند. زمانی که با دوربینش کودکان مشغول به کار در کارخانهها را عکاسی میکرد، آنها را در کنار ماشینها نشان میداد و مقیاسی به مخاطب ارائه میکرد که او را قادر میساخت ببیند که کارگران به واقع کودکان بسیار کم سن و سال بودند. عکسهای او بهطور گستردهای منتشر شدند. وی با آشکارسازی استثمار کودکان منجر به تصویب تدریجی قوانین کار کودک شد.
